प्रिय जेन-जी भाईबहिनीहरु, तपाईहरुको आन्दोलन सकियो, जित्नु भयो कि हार्नु भयो त्यो समयले बताउँछ, अब तपाई हामीले बिर्सनै नहुने कुरा बैदेशिक रोजगार देशको मेरुदण्ड हो यसलाई सुधार गर्न तिर लागौँ यो केबल तपाईहरुबाट मात्रै सम्झब छ, यो सबेदनशिल बिषयलाई हामीले उठान गरनौँ भने पिडीतका नयनबाट बगेका आशुले हामी सबैलाई सराप्ने छ, मेनपावर एजेन्टहरु मोजमस्तिमा लिप्त हुने छन, पिडीतका घर जग्गा बैङकले कब्जा गर्ने छन
घर जग्गा राखेर मेनपावर या एजेन्टलाई पैसा दिएको पनि बर्ष दिन भई सक्यो, न त बिदेश पठाउँछ न त पैसा नै फिर्ता दिन्छ, पैसा माग्दा उल्टै मार्ने धम्कि दिन्छ अब के गर्ने ? रोजगारीको लोभमा लाखौँ रुपैयाँ गुमाएका हजारौँ नेपालीहरूको पीडा गहिरो छ। ठगहरू फरार भएर रमाइलो गरिरहँदा, पीडित परिवारहरूको घरबार उजाड हुने अवस्थामा पुगेको छ। यस्तो परिस्थितिमा बैदेशिक रोजगार क्षेत्रमा तत्काल सुधार आवश्यक छ।
बैदेशिक रोजगार केवल कमाइको माध्यम मात्र होइन, यो हजारौँ परिवारको जीवन र समाजको प्रतिष्ठासँग जोडिएको विषय हो। यसलाई विकृति र विसंगतितिर धकेल्नुको सट्टा, सबैको पहुँचमा पारदर्शी र सुरक्षित बनाउनु राज्यको दायित्व हो। नयाँ बन्ने सरकारले यो क्षेत्रमा विशेष ध्यान दिनु आवश्यक छ। साथै, पीडित युवाहरू र विदेशमा रहेका सामाजिक संघसंस्थाहरूले आ-आफ्नो तहबाट सहकार्य गरेर समस्याको समाधानमा पहल गर्नुपर्छ ।
तत्काल लागू गर्नुपर्ने सुधारका कदमहरू :
१. पारदर्शी जानकारी र न्यूनतम तलबको ग्यारेन्टी
मेनपावर कम्पनीहरूले श्रमिकहरूलाई प्रदान गर्ने जानकारी पूर्ण रूपमा पारदर्शी हुनुपर्छ। विदेशमा एक महिनाभित्र प्राप्त हुने न्यूनतम तलब सम्बन्धी कानुनी व्यवस्था कडाइका साथ लागू गर्नुपर्छ। यसले श्रमिकहरूलाई पठाउनुअघि नै आर्थिक आश्वासन प्रदान गर्नेछ र ठगीको सम्भावना न्यूनीकरण हुनेछ। प्रत्येक मेनपावर कम्पनीले रोजगारीको अवसर, तलब, सुविधा र जोखिमबारे स्पष्ट जानकारी दिने प्रणाली अनिवार्य गरिनुपर्छ।
२. यूरोपीय रोजगारीका लागि संस्थागत प्रणाली
यूरोप जस्ता गन्तव्यहरूमा रोजगारीका लागि संस्थागत प्रणाली स्थापना गर्नुपर्छ। लागत र सेवा शुल्कहरू निर्धारण गरी मध्यस्थता र झुक्याउने अभ्यासलाई कम गर्नुपर्छ। यसले अनावश्यक दलालहरूको प्रभाव घटाउनेछ र श्रमिकहरूलाई सुरक्षित रोजगारीको अवसर प्रदान गर्नेछ। यस्तो प्रणालीले रोजगारीको प्रक्रियालाई व्यवस्थित र विश्वसनीय बनाउनेछ।
३. ठगीविरुद्ध कडा कानुनी कारबाही
फेक विज्ञापन बनाएर पैसा असुल्ने दलालहरूलाई कडा कारबाहीको व्यवस्था गर्नुपर्छ। सात दिनभित्र ठगिएको रकम फिर्ता नगरे कानुनी कारबाही र आवश्यक परे गिरफ्तारीको व्यवस्था गरिनुपर्छ। यस्तो नीतिले ठगहरूलाई सजायको डर पैदा गर्नेछ र पीडितहरूलाई तत्काल न्याय सुनिश्चित गर्नेछ। साथै, ठगीमा संलग्न व्यक्तिहरूको सम्पत्ति जफत गर्ने अधिकार सम्बन्धित निकायलाई प्रदान गरिनुपर्छ।
४. मेनपावर कम्पनीहरूमा वित्तीय स्वच्छता
मेनपावर कम्पनीहरूले राख्ने अनावश्यक ठूलो धितो (जस्तै, दुई करोड रुपैयाँ) को प्रावधान हटाई त्यस्तो पूँजी फिर्ता गराउने व्यवस्था गर्नुपर्छ। नयाँ मेनपावर कम्पनी दर्ता गर्दा सुरुदेखि नै कडा नियमन लागू गरिनुपर्छ। यसले कम्पनीहरूमा वित्तीय पारदर्शिता र स्वच्छता कायम गर्नेछ। साथै, कम्पनीहरूको नियमित लेखापरीक्षण अनिवार्य गरिनुपर्छ।
५. ठगबिरुद्ध कडा कानुनी कारबाहि
युद्धग्रस्त वा असुरक्षित देशहरू (जस्तै, इराक, सुडान) मा फसेका नेपाली श्रमिकहरूको सूची तयार गरी उनीहरूको उद्धारलाई प्राथमिकता दिनुपर्छ। दूतावास र अन्तर्राष्ट्रिय निकायहरूसँग समन्वय गरेर सुरक्षित निकासीको व्यवस्था गरिनुपर्छ। यस्ता श्रमिकहरूलाई स्वदेश फर्काउन तत्काल कदम चाल्नुपर्छ र उनीहरूको पुन:स्थापनाको व्यवस्था गर्नुपर्छ।
६. सामाजिक विकृतिमा फसेकाहरूको पुन:स्थापना
विदेशमा सामाजिक विकृति, जस्तै लिभिङ टुगेदर जस्ता संवेदनशील अवस्थामा फसेका नेपालीहरूलाई दूतावास र सामाजिक संस्थाहरूले सम्झाइबुझाइ गरी परिवारमा फर्काउने कार्यक्रम सुरु गर्नुपर्छ। यस्ता व्यक्तिहरूलाई मनोसामाजिक परामर्श र पुन:स्थापनाको अवसर प्रदान गरिनुपर्छ। यसले उनीहरूको सामाजिक र पारिवारिक जीवनलाई पुनर्जनन गर्न सहयोग पुर्याउनेछ।
७. एजेन्ट प्रणालीको खारेजी
मेनपावर प्रणालीभित्रको एजेन्ट प्रक्रियालाई पूर्ण रूपमा खारेज गरी सरकारी प्रमाणीकरण र नियमनमा आधारित प्रणाली लागू गर्नुपर्छ। मध्यस्थताको सट्टा आधिकारिक र निगरानीयोग्य प्रणाली स्थापना भएपछि ठगीको सम्भावना न्यून हुनेछ। यो प्रणालीले श्रमिकहरूलाई प्रत्यक्ष र सुरक्षित रोजगारीको अवसर प्रदान गर्नेछ।
सामूहिक जिम्मेवारी र परिवर्तनको आवश्यकता
प्रिय युवाहरू, मेनपावर व्यवसायीहरू, पीडितहरू र सरोकारवालाहरू — बैदेशिक रोजगार क्षेत्रमा सुधारको यो लहरसँगै अब सक्रिय हुनुपर्छ। करोडौँ रुपैयाँ असुल गरेर धन कमाउनु व्यवसायको लक्ष्य होइन। मानव जीवन र परिवारको भरणपोषणभन्दा ठूलो कुरा केही छैन । दुई दिनमै स्वाहा भएका सम्पत्तिको हिसाब खोज्न सकिँदैन, तर कष्ट र पीडालाई फेरि जन्मन दिनुहुँदैन । कसैलाई रुवाएर कुनै उपलब्धि हासिल हुँदैन; जित सधैँ श्रमिकहरूको हुनुपर्छ।
अनैतिक र झूठा काम गर्ने मेनपावर कम्पनीहरूले अब सुधार गर्नैपर्छ । पीडितहरूले उठाएका आवाजलाई दबाएर कुनै समाधान निस्कँदैन। यदि समयमै सुधार गरिएन भने, सबैका लागि कडा परिणाम आउनेछ। अब सोच्ने समय सकिएको छ — तत्काल कदम चालेर मात्र हजारौँ श्रमिकहरूको जीवन बचाउन सकिन्छ। प्रवाश टिभीले यो क्षेत्रमा सुधारका लागि निरन्तर आवाज उठाउनेछ र सम्बन्धित निकायहरूको ध्यानाकर्षण गराउनेछ।
निष्कर्ष
सरकार, निजी क्षेत्र र नागरिक समाजले मिलेर पारदर्शी, सुरक्षित र सम्मानजनक बैदेशिक रोजगार प्रणाली सुनिश्चित गर्नुपर्छ। यस्तो प्रणालीले मात्र नेपाली युवाहरूलाई विदेशमा ठगिनबाट जोगाउनेछ र समाजले समृद्धिको बाटो समात्नेछ। बैदेशिक रोजगार क्षेत्रलाई सुधार गर्न सबै सरोकारवालाहरूको सहकार्य आवश्यक छ। केवल सहकार्य र पारदर्शिताले मात्र यो क्षेत्रलाई विश्वसनीय र सम्मानजनक बनाउन सकिन्छ।
-लेखक बैदेशिक रोजगारका विषयमा लामो समयदेखि कलम चलाउँदै र प्रवाश टिभीमार्फत आफ्नो आवाज बुलन्द
गर्दै आएका छन्।
